ŠPANSKI I PORTUGALSKI JEZIK - KOLIKO SU RAZLIČITI?

Španski jezik je u globalnim razmerama, ali i u našoj sredini, ipak primetno popularniji od portugalskog. Više je ljudi koji govore ili uče španski nego portugalski kao strani jezik. Među tim ljudima koji su već ovladali najvećim romanskim jezikom nađe se i neko ko poželi da nauči portugalski. Od tih ljudi, ali i od raznih drugih intelektualnih znatiželjnika, često dobijam pitanja o tome koliko su španski i portugalski jezik zapravo slični odnosno različiti, koliko znanje jednog može da pomogne pri učenju drugog, da li se jedan govornik španskog može razumeti sa govornikom portugalskog u situaciji kada svako govori svojim jezikom, koliko se brzo može savladati portugalski ako se španski već solidno govori itd., itd. Na takva pitanja uglavnom nema jednostavnih i jednostranih odgovora. Jezička stvarnost je mnogo složenija od laičke predstave o njoj i podložna je dejstvu svakovrsnih faktora. Pa ipak, u ovom ću postu pokušati da ponudim neke opšte napomene o sličnosti odnosno razlikama između portugalskog i španskog jezika.

[image credits: Ibérica Languages]

Da bi se utvrdilo da su portugalski i španski veoma slični jezici, uopšte nije neophodno govoriti ni jedan ni drugi, niti je potrebno biti stručnjak za kontrastivnu lingvistiku. Dovoljno je samo baciti pogled na neki jednostavan tekst napisan na jednom i drugom jeziku. Kao primer mogu poslužiti uputstva za tehničke proizvode ili deklaracije na ambalaži prehrambenih proizvoda. Tu možemo uočiti da je vokabular u ova dva jezika sličan, da je uglavnom istog (latinskog) porekla, ali i da su mnogi morfološki elementi različiti. Međutim, čak i te morfološke razlike u osnovi su samo različit rezultat razvoja nekadašnjih potpuno istovetnih oblika. Tamo gde ćemo u španskom tekstu primetiti imenice na –ón, u portugalskom će obično stajati njihov ekvivalent na –ão, da navedemo samo jedan primer. Ta su dva nastavka danas različita i po izgovoru i po pisanju, ali su zapravo istog porekla. Videćemo i to da su rečenice strukturirane na gotovo identičan način, a primetićemo, ako se malo više udubimo, da se koriste i veoma slični ili isti glagolski oblici.

Sve se ovo, međutim, odnosi na kratke tipizirane pisane tekstove. Ukoliko su tekstovi koji se upoređuju tematski različiti, ukoliko su slušani, a ne čitani, ukoliko su udaljeni od standardnih normi i bliži specifičnim dijalektima ili sociolektima, utoliko se primećuje više razlika između španskog i portugalskog jezika. Na pitanje o tome koliko su španski i portugalski jezik različiti zapravo se odmah može postaviti potpitanje: koji španski i koji portugalski? Nije isti stepen sličnosti ako se porede najprestižniji dijalekti ova dva jezika sa Iberijskog poluostrva (npr. govori gradova Lisabona i Madrida), ili ako se porede ruralni severoistočni brazilski dijalekti portugalskog sa dijalektima španskog sa Kube, na primer. Za izvlačenje nekih okvirnih zaključaka o sličnosti ova dva (ili bilo koja druga dva) jezika nužno je napraviti njihove unekoliko idealizovane predstave, osloniti se na njihove standardnojezičke forme i na ono što je obično sadržaj nastave tih jezika za strance. Svi ostali varijeteti mogu znatno iskomplikovati nameru poređenja i odvesti nas u raznim pravcima. Važno je, međutim, imati uvek u vidu da uprošćena poređenja mogu da nam daju isključivo uprošćene zaključke, a da se situacija „na terenu“ redovno pokaže složenijom.

Činjenica je da su španski i portugalski jezik genetski veoma srodni. Oni pripadaju romanskoj grupi jezika, i to onoj njenoj potkategoriji koja se najčešće tradicionalno naziva iberoromanskim jezicima. Svi varijeteti koji se danas govore na Iberijskom poluostrvu zajedno čine jedan kontinuum, sa postepenim iznijansiranim prelazima, koji se proteže od Katalonije do najzapadnijih delova Portugala, odnosno od Kantabrijskog mora do Gibraltara. Između onih dijalekta koji se tradicionalno smatraju portugalskima i onih koji potpadaju pod španski stoje neki varijeteti koji su se, u različitim periodima istorije, a posebno u poslednje dve decenije, izborili za neku svoju lingvističku (i političku) autonomiju. Prema tome, od svih jezika govorenih na Iberijskom poluostrvu, nije baš španski taj koji je najsrodniji portugalskom. Srodniji su mu galisijski, galisijsko-asturijski i fala ili eonavski. Zajedno sa portugalskim, ova tri jezika se svrstavaju u kategoriju tzv. galisijsko-portugalskih jezika. Međutim, ako u obzir uzmemo samo one romanske jezike koji imaju velik broj govornika i nacionalni značaj u odgovarajućim državama (kao što su francuski, rumunski, italijanski i još poneki), svakako da su španski i portugalski međusobno najsrodniji.

Španski i portugalski jezik dele dugu zajedničku prošlost. Oba jezika potiču od vulgarnog latiniteta govorenog na Iberijskom poluostrvu, obogaćenog preromanskim supstratom, a kasnije i snažnim uticajem najpre germanskih, a potom arapskih govora. Zato španski i portugalski dele dobar deo leksičkog fonda, a i fonološki i gramatički sistemi su im zasnovani na istom sistemu od koga potiču – latinskom.

Na fonološkom nivou, koji se svakako prvi uočava kada se jezik sluša, primećujemo mnoge sličnosti i razlike između španskog i portugalskog. Lingvistički posmatrano, portugalski fonološki sistem je konzervativniji od španskog, očuvao je brojne odlike vulgarnog latiniteta koje su u španskom transformisane. Savremeni poluostrvski španski danas ima ukupno pet vokala i relativno velik broj diftonga i triftonga, dok poluostrvski portugalski ima najmanje 13 vokalskih fonema, od kojih 8 oralnih i 5 nazalnih, te još više diftonga i triftonga od španskog. Pri tome, portugalski vokali veoma variraju u zavisnosti od pozicije, zatvarajući se i redukujući se, što se u poluostrvskom španskom ne dešava. Stiče se utisak, barem na prvi pogled, da je portugalski pun konsonanata i „zatvoren“, dok je španski „otvoreniji“. Ako, međutim, u ovu priču ubacimo brazilsku varijantu portugalskog, dobijena slika se menja, jer su njegovi vokali mnogo manje podložni redukcijama, pa se može steći utisak da je on zapravo sličniji španskom od evropskog, kada je izgovor u pitanju.

Jedan deo razlika između pravopisa španskog i portugalskog upravo leži u razlikama između fonoloških sistema. Budući da se pojedini portugalski vokali slične pozicije na vokalskom dijagramu razlikuju po kvalitetu, a delimično i po kvantitetu (čega u španskom nema), portugalski pravopis osim akcenta akuta, koji je u španskom jedini grafički akcenat, koristi još i gravis i cirkumfleks, a za označavanje nazalnosti vokala koristi i tildu. Neke druge razlike u pisanju, pak, ne zavise od fonoloških razlika. Tako, npr., slovo <Ñ>, koje je karakteristično za španski, u portugalskom pravopisu ne postoji, već se za glas koji ono označava koristi digraf <NH>. Dok je slovo <Y> u španskom veoma često i važno, u portugalskom se ograničava na malobrojne reči stranog porekla i neka vlastita imena. I tako dalje, razlika između dvaju pravopisa ima još nekoliko, ali se ne može prenebregnuti ni njihova relativno velika sličnost.

Na morfosintaksičkom planu, razlike između španskog i portugalskog nisu velike. Veoma su slične sve gramatičke kategorije koje vrste reči poseduju u obama jezicima. Čak je i sistem glagolskih vremena i načina veoma sličan. Najviše razlika se uočava u upotrebi nekih prošlih vremena, kao i u činjenici da portugalski jezik poseduje tzv. lični infinitiv, koga u španskom nema, te da aktivno koristi i subjunktiv futura, koji je u španskom arhaičan i stilski obeležen. Perifrazi estar + gerund (npr. estoy hablando) iz španskog u evropskoj varijanti portugalskog odgovara perifraza estar + a + infinitiv (estou a falar), što predstavlja još jednu morfosintaksičku razliku, pored još nekih glagolskih perifraza. Međutim, neki dijalekti iz Portugala i čitav brazilski portugalski upravo koriste perifrazu estar + gerund (estou falando), dakle, na istovetan način kao u španskom, morfosintaksički gledano. Poneke razlike mogu se naći i kada se uporedi bilo koja druga vrsta reči (članovi, imenice, pridevi, lične zamenice, posesivi, interogativi itd.), ali one ne zamagljuju visok stepen sličnosti između ova dva jezika.

Tokom svoje istorije u Brazilu, u situaciji intenzivnih jezičkih kontakata, najpre sa autohtonim indijanskim, a potom i sa afričkim jezicima stotina hiljada robova, portugalski je jezik prošao kroz izrazita restrukturiranja (prema nekim lingvistima, kroz kreolizaciju i semidekreolizaciju), tako da je gramatika današnjeg brazilskog vernakulara (ne standardne varijante, već onoga što je izvorni „živi“ jezik) veoma drugačija od gramatike evropskog portugalskog, a svakako i od gramatike španskog. Prema tome, ako bismo ovaj varijetet poredili sa španskim, mogli bismo pronaći mnogo više razlika. Neka za ilustraciju posluži jedna rečenica napisana na španskom, evropskoj varijanti portugalskog i brazilskom vernakularu:

španski: Tú no vas a comer todas las frutas que te compré.

evropski portugalski: Tu não vais comer todas as frutas que te comprei.

brazilski vernakular: ’Cê num vai come’ todas as fruta’ que eu comprei pr’ocê, não.

Iako portugalski i španski jezik dele značajan postotak leksičkog fonda, dugački su i spiskovi reči koje su u ova dva jezika potpuno različite, uključujući tu i brojne veoma frekventne reči. Samo neki od karakterističnih primera dati su u sledećoj tabeli:

španski	portugalski	prevod
tienda	loja	prodavnica
rodilla	joelho	koleno
hogar	lar	ognjište, dom
rebajas	saldos, promoção	sniženje, akcija, rasprodaja
basura	lixo	đubre
agujero	buraco	rupa
salsa	molho	sos
pollo	frango	pile
despacho	gabinete, escritório	kabinet
ardilla	esquilo	veverica
menta	hortelã	nana, menta
falda	saia	suknja
gafas, anteojos	óculos	naočare
silla	cadeira	stolica
sábana	lençol	čaršav
vacaciones	férias	odmor, raspust
pendiente	brinco	minđuša
sandía	melancia	lubenica
ventana	janela	prozor
presupuesto	orçamento	budžet
pantalón	calça	pantalone
ruido	barulho	buka
desarrollo	desenvolvimento	razvoj
bolígrafo	caneta	hemijska olovka
cerca	perto	blizu
lejos	longe	daleko
ahorrar	poupar, economizar	štedeti
mirar	olhar	gledati
quedarse	ficar	ostati

Koliko se, zapravo, govornici španskog i portugalskog jezika međusobno razumeju kada govore svako svojim jezikom (u nekim idealizovanim uslovima i uz pretpostavku da se koriste pre svega varijeteti bliži standardu)? Ima raznih istraživanja na tu temu. Prema radu Intelligibility Figures for Spanish versus Other Romance Languages R. Lindseja, hispanofoni razumeju portugalski 50%, dok luzofoni razumeju španski 58%. Druga istraživanja navode neke druge brojke, ali one nisu previše različite. Svakako da su u pitanju veoma uprošćeni zaključci, jer međusobno razumevanje dvaju govornika, kada govore svako na svom jeziku, ne zavisi samo od međusobne sličnosti njihovih jezika, već i od čitavog niza faktora (koje još jezike oni govore, koje vrste inteligencije su im razvijene, kakva im je motivacija, trenutno psihičko stanje, itd., itd.).

Često hispanofoni koji portugalski realno znaju veoma malo, ali im je poznato kako on zvuči i kakve su mu neke opšte odlike, na pitanje da li govore portugalski odgovaraju sa Yo hablo portuñol. I luzofoni koji imaju isti takav odnos sa španskim, često će nam reći Eu falo portunhol. Naziv portuñol/portunhol obično asocira na neku „mešavinu“ španskog i portugalskog, a neki misle i da je u pitanju čak poseban „hibridni“ jezik. Ovaj termin ima više različitih značenja, može se odnositi na čitav niz fenomena, od prelaznih pograničnih govora duž granice između Brazila i Urugvaja, preko pravog špansko-portugalskog preključivanja kodova, pa sve do pokušaja hispanofona da bez naročitog znanja govore portugalski, odnosno luzofona da govore španski. Upravo se o tome radi u ovom kontekstu o kome pišemo. Portunjol može u takvim slučajevima biti više ili manje uspešan, ali neretko poprima i neke elemente koji subjektivno mogu delovati groteskno. Na primer, luzofoni koji ne govore španski, ali znaju za to da u njemu postoje diftonzi /we/ odnosno /je/ na mestima gde ih u portugalskom nema (npr. šp. piedra, pt. pedra, šp. huerta, pt. horta) mogu hiperkorekcijom da ih ubacuju tamo gde im uopšte nije mesto (što ponekad daje zaista zabavne oblike poput Yo guesto de beber cueca-cuela.). Ima, naravno, raznih primera i iz suprotnog smera. Kada Španci pokušavaju da govore evropski portugalski, npr., ponekad misle da je samo dovoljno svuda ubacivati /š/ i /ž/ i da je problem rešen. Za brazilski pak samo treba nafilovati govor glasovima /ć/ i /đ/. U svakom slučaju, fenomen popularno nazvan portunjol zaista može imati razne forme.

Koliko solidno znanje portugalskog kao stranog jezika pomaže u učenju španskog i obratno? Svakako da je pozitivan transfer velik i da se u početku brzo napreduje. Ako dobro znate španski, pa krenete da učite portugalski, u početku ćete brzo usvajati reči i razumeti čak i kompleksnije tekstove, barem pisane. Međutim, kako vreme prolazi, pokazuje se i druga strana medalje, a to su poteškoće sa takozvanim lažnim prijateljima, mešanje oblika, mešanje značenja, pogrešna upotreba vremena i načina i druge manifestacije negativnog transfera. Ovo svakako važi za bilo koja dva strana jezika koji su veoma slični, dobro je dokumentovano u lingvistici i glotodidaktici, a učenicama mnogo mogu da pomognu i specifično razrađeni programi i iskusni profesori koji dobro vladaju obama jezicima.

Literatura i izvori:

https://en.wikipedia.org/wiki/Comparison_of_Portuguese_and_Spanish#:~:text=While%20the%20majority%20of%20lexical,or%20lesser%20extent%2C%20in%20meaning.

https://www.academia.edu/4057079/Mutual_Intelligibility_among_the_Romance_Languages

https://www.learnportugueseinlisbon.com/blog/Is-Portuguese-similar-to-Spanish

https://ibericalanguages.com/spanish-and-portuguese-false-friends/

http://www.personal.psu.edu/jml34/portunol.pdf

SKRAĆENICE U PORTUGALSKOM JEZIKU

Pisani portugalski jezik veoma se često služi skraćenicama. U ovom postu ću objasniti koje sve vrste skraćenica postoje u standardnom portugalskom jeziku, a zatim ću priložiti spisak nekih skraćenica koje se najčešće koriste. Biće izostavljene neformalne i žargonske skraćenice koje se koriste u elektronskoj komunikaciji (putem SMS poruka, Fejsbuk mesindžera, Vocapa i sl.). O njima ću pisati nekom drugom prilikom.

U portugalskom postoje dve vrste skraćenica. Prve se nazivaju abreviaturas. To su zapravo reči koje su skraćene na način da im se piše samo početno slovo, ili pak jedan njihov deo. Neke od njih se pišu sa tačkom na kraju, a neke i bez. Primer: v. = veja – vidi.

Druga vrsta skraćenica se zovu siglas. To su najčešće reči sastavljene od početnih slova naziva institucija. Primer: PSD = Partido Social Democrata – Socijaldemokratska partija (izgovor: u evropskoj varijanti „pe-es-de“ / u brazilskoj „pe-esi-de“). One se ponašaju kao samostalne reči, jer se često mogu i izgovoriti tako, a od njih se čak mogu i graditi nove reči (npr. petista – pripadnik/ca radničke partije, od PT = Partido dos Trabalhadores – Radnička partija).

 

[image credits: areatablet.wordpress.com]

Spisak skraćenica najčešće korišćenih u portugalskom jeziku

napomena: oznaka (s) stoji kada se ista skraćenica koristi i za množinu

A

a = are (s) - ar
ABI = Associação Brasileira de Imprensa – Brazilsko udruženje novinara

ABC = Academia Brasileira de Ciências – Brazilska akademija nauka
ABL= Academia Brasileira de Letras – Brazilska književna akademija
a.C. ili A.C. = antes de Cristo – pre nove ere
AC = Acre – država Akre
A/C = ao (s) cuidado (s) – na ruke

ACP = Automóvel Club de Portugal – Auto-moto savez Portugala

AD = Ano do Senhor – leto Gospodnje
ago. = agosto – avgust

AIP = Associação Industrial Portuguesa – Portugalski industrijski savez
AL = Alagoas – država Alagoas
AM = Amazonas – država Amazonas

ANBA = Academia Nacional de Belas Artes – Nacionalna akademija lepih umetnosti

ANC = Congresso Nacional Africano – Afrički nacionalni kongres
Apart. ili ap. = apartamento - stan
AP = Amapá – država Amapa

APE = Associação Portuguesa de Escritores – Portugalsko udruženje književnika

AR = Assembleia da República – Republička Skupština (u Portugalu)

Art. ili Art° = artigo – član

att. = Atenciosamente – S poštovanjem
Av. = Avenida - avenija

B

BA = Bahia – država Baija
BCG = Bacilo de Calmette e Guérin (vacinação contra a tuberculose) – vakcina Be-se-že
bibl. = bibliografia, bibliográfico ou biblioteca – bibliografija ili biblioteka

BNL = Biblioteca Nacional de Lisboa – Nacionalna biblioteka u Lisabonu
BR = Brasil – Brazil

BV = Bombeiros Voluntários – Dobrovoljni vatrogasci

BVL = Bolsa de Valores de Lisboa – Lisabonska berza

C

cap. = capítulo – poglavlje; caps. = capítulos – poglavlja

CAP = Confederação de Agricultura Portuguesa – Portugalska poljoprivredna konfederacija
CBF = Confederação Brasileira de Futebol – Brazilska fudbalska konfederacija
c/c = conta corrente – tekući račun

CCP = Câmara do Comércio Português – Portugalska privredna komora

CDS-PP = Centro Democrático Social – Partido Popular – Socijaldemokratski centar – Narodna partija
CE = Ceará – država Seara; Conselho da Europa – Savet Evrope

CEI = Comunidade de Estados Independentes – Zajednica nezavisnih država
cent. = centavo – cent (stoti deo reala, evra, dolara i drugih valuta)
CEP = Código de Endereçamento Postal – Poštanski kod
cf. ili cfr. = confira, confronte, compare – proveri, uporedi

CI = Conselho de Imprensa – Savet za štampu
Cia. = companhia – kompanija

CIP = Confederação de Indústria Portuguesa – Portugalska industrijska konfederacija
cit. = citação, citado (s), citada (s) – citat, navedeno
cm = centímetro (s) – centimetar

CNEP = Centro Nacional das Empresas Portuguesas – Nacionalni centar portugalskih preduzeća; Centro Nacional de Estudos e Planeamento – Nacionalni centar za studije i planiranje
CNP= Conselho Nacional de Petróleo – Nacionalni savet za naftu
cód. = código – kod

CP = Caminhos-de-Ferro Portugueses – Portugalska železnica
CPF = Cadastro de Pessoa Física – Registar fizičkih lica (broj poput našeg JMBG-a)

CPLP = Comunidade dos Países de Língua Portuguesa – Zajednica zemalja portugalskog jezika
créd. = crédito – autorstvo (npr. objavljene fotografije); kredit

CTT = Correios e Telecomunicações de Portugal – Portugalski PTT

cv – curriculum vitae – radna biografija; cavalo-vapor – konjska snaga
Cx. = Caixa - kasa

D

D. = Dom, Dona – gospodin (samo za vladare i crkvene velikodostojnike), gospođa
D.ª = Dona - gospođa
d.C. = depois de Cristo – nove ere
DD. = digníssimo – prečasni, velečasni

DECO = Associação Portuguesa para a Defesa do Consumidor – Portugalski savez za zaštitu potrošača
DF = Distrito Federal – Federalni Distrikt

DGCI = Direcção-Geral de Contribuintes e Impostos – Generalna direkcija za obveznike i poreze

DGS = Direcção-Geral de Segurança – Generalna direkcija za bezbednost

DGT = Direcção-Geral de Turismo – Generalna direkcija za turizam
dm = decímetro (s) - decimetar
DNER = Departamento Nacional de Estradas de Rodagem – Nacionalni odsek za puteve i drumski saobraćaj
Dr. = Doutor - doktor
Dr.ª = Doutora - doktorka
dz. = dúzia (s) - tuce

E

ed. = edição - izdanje
E.D. = espera deferimento – čeka odobrenje (formula kojom se završava spis upućen sudskom organu)

EDP = Electricidade de Portugal – Portugalska elektrodistribucija
e.g. = exempli gratia (por exemplo) – na primer
EMBRAER = Empresa Brasileira de Aeronáutica – Brazilsko preduzeće za vazduhoplovstvo
EMBRATEL = Empresa Brasileira de Telecomunicações – Brazilsko preduzeće za telekomunikacije

EMRATUR = Empresa Brasileira de Turismo – Brazilsko preduzeće za turizam

Eng. = engenheiro/a – inženjer/ka
ES = Espírito Santo – država Espirito Santo
etc. = et cetera – i tako dalje
EUA = Estados Unidos da América – Sjedinjene Američke Države

EUR = euro - evro
ex. = exemplo - primer
Exmo. = Excelentíssimo – mnogopoštovani, velepoštovani
Ex.ª = Excelência - ekselencija

F

FAB = Força Aérea Brasileira – Brazilske vazduhoplovne snage (Ratno vazduhoplovstvo Brazila)
fev. = Fevereiro - februar
FGTS = Fundo de Garantia por Tempo de Serviço – Garantni fond za radni staž

FIL = Feira Internacional de Lisboa – Lisabonski međunarodni sajam
fl. = folha - list; fls. = folhas – listovi

FMI = Fundo Monetário Internacional – Međunarodni monetarni fond
FN = Fernando de Noronha – ostrvo Fernando de Noronja

FRELIMO = Frente de Libertação de Moçambique – Front za oslobođenje Mozambika
FUNAI = Fundação Nacional do Índio – Nacionalna fondacija za indijance

G

g = grama (s) - gram
gen. = general - general
GO = Goiás – država Gojas

GNR = Guarda Nacional Republicana – Narodna republikanska garda

H

h = hora (s) - sat
ha = hectare (s) - hektar
hab. = habitante - stanovnik

I

ib. = ibidem – na istom mestu

IBAMA = Instituto Brasileiro do Meio Ambiente e dos Recursos Naturais Renováveis – Brazilski institut za životnu sredinu i za obnovljive prirodne resurse
IBGE = Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística – Brazilski zavod za geografiju i statistiku

IC = Instituto Camões – Institut Kamoiš

ICEP = Instituto do Comércio Externo de Portugal – Portugalski institut za spoljnu trgovinu
id. = idem - isto
i.e. = isto é – to jest

IED = Instituto de Estudos para o Desenvolvimento – Institut za studije razvoja

IEFP = Instituto de Emprego e Formação Profissional – Zavod za zapošljavanje i profesionalnu obuku
Ilma = Ilustríssima – mnogopoštovana, velepoštovana
Ilmo = Ilustríssimo – mnogopoštovani, velepoštovani

INE = Instituto Nacional de Estatística – Nacionalni zavod za statistiku
I.N.R.I. = Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Jesus Nazareno, Rei dos Judeus) - Isus Nazarećanin, Car Judejski
INSS = Instituto Nacional de Seguro Social – Nacionalni zavod za socijalno osiguranje
Ir. = irmão, irmã – brat, sestra (odnosi se na monahe i monahinje)

IRC = Imposto sobre o Rendimento das Pessoas Colectivas – Porez na dobit pravnih lica

IRS = Imposto sobre o Rendimento das Pessoas Singulares – Porez na dobit fizičkih lica

IPC = Instituto Português de Cinema – Portugalski institut za film

IPE = Investimento e Participações do Estado – Državna ulaganja i učešća

IPED = Instituto Português de Ensino à Distância – Portugalski institut za obrazovanje na daljinu

IVA = Imposto sobre o Valor Acrescentado – Porez na dodatu vrednost

J

jan. = Janeiro - januar
jul. = Julho - jul
jun. = Junho - jun

K

Kg = quilograma (s) - kilogram
Km = quilômetro (s) - kilometar
Km2 = quilômetro (s) quadrado (s) – kilometar kvadratni
Kw = quilowatt - kilovat

L

l = litro (s) - litar
L= leste - istok
lat. = latitude; latim – geografska širina; latinski
lb. = libra (s) - funta
long. = longitude – geografska dužina
Ltda., Lt.da = limitada – društvo sa ograničenom odgovornošću

M

m = metro (s) - metar
m2 = metro (s) quadrado (s) – metar kvadratni
m3 = metro (s) cúbico (s) – metar kubni
m ili min = minuto (s) - minut
MA = Maranhão – država Maranjao

MAPA = Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento – Ministarstvo poljoprivrede, stočarstva i snabdevanja hranom

MEC = Ministério da Educação – Ministarstvo prosvete
MG = Minas Gerais – država Minas Žerais
mg = miligrama – miligram

MinC = Ministério da Cultura – Ministarstvo kulture
ml = mililitro (s) – mililitar

MPLA = Movimento Popular de Libertação de Angola – Narodni pokret za oslobođenje Angole
MS = Mato Grosso do Sul – država Mato Groso do Sul
MT = Mato Grosso – država Mato Groso

MW = megawatt (s) - megavat

N

nº = número - broj
N = norte - sever
nac. = nacional - nacionalni
NE = nordeste - severoistok
NO = noroeste - severozapad
nov. = Novembro - novembar
N. Sr.ª = Nossa Senhora – Naša Gospa (Bogorodica Marija)
N. da E. = Nota da Editora – napomena urednika
N. do T. = Nota do Tradutor – napomena prevodioca (prim. prev.) 

O

O = oeste - zapad
obs. = observação, observações - napomena
OEA = Organização dos Estados Americanos – Organizacija američkih država

OIT = Organização Internacional de Trabalho – Međunarodna organizacija rada

OMS = Organização Mundial de Saúde – Svetska zdravstvena organizacija  
ONU = Organização das nações Unidas – Organizacija ujedinjenih nacija
op. cit. = opus citatum (obra citada) – navedeno delo

OTAN = Organização do Tratado do Atlântico Norte – NATO pakt

OVNI = Objeto voador não identificado – neidentifikovani leteći objekt

P

pág. = página - strana; págs. = páginas - strane
PA = Pará – država Para
pal. = palavra (s) – reč

PALOP = Países Africanos de Expressão Oficial Portuguesa – Afričke zemlje portugalskog kao zvaničnog jezika
PB = Paraíba - država Paraiba

PCP = Partido Comunista Português – Portugalska komunistička partija
P.D. = pede deferimento – videti E.D.
p.ex. = por exemplo – na primer
PE = Pernambuco – država Pernambuko; Parlamento Europeu – Evropski Parlament
Pe. = padre – otac (odnosi se na sveštenika)
PF = Pessoa Física - fizičko lice
P.F. = por favor – molim Vas
pg. = pago - plaćeno
PI = Piauí – država Pijauji

PIB = Produto Interno Bruto – Bruto domaći proizvod
PIS = Programa de Integração Social – Program socijalne integracije

PJ = Polícia Judiciária – Sudska policija; Pessoa Jurídica - pravno lice

PM = Polícia Militar – Vojna policija
pl. = plural - množina
p.p. = por procuração – po ovlašćenju
PR = Paraná – država Parana
Prof. = professor - profesor
Prof.ª = professora - profesorka
P. S. = post scriptum – post skriptum

PS = Partido Socialista – Socijalistička partija

PSD = Partido Socialdemocrata – Socijaldemokratska partija

PT = Partido dos Trabalhadores – Radnička partija

Q

ql. = quilate (s) - karat

R

R. = rua - ulica
Rem.te = remetente – pošiljalac

RENAMO = Resistência Nacional Moçambicana – Mozambički nacionalni otpor
Rev.mo = Reverendíssimo – prečasni, velečasni, preosvećeni (za crkvene velikodostojnike)

RF = radiofrequência - radiofrekvencija
RJ = Rio de Janeiro – država Rio de Žaneiro
RN = Rio Grande do Norte – država Rio Grande do Norte
RO = Rondônia – država Rondonija

R.P. = República Portuguesa – Portugalska Republika
RR = Roraima – država Rorajima
RS = Rio Grande do Sul – država Rio Grande do Sul

RTP = Radiotelevisão Portuguesa – Portugalska radio-televizija

S

S = Sul - - jug
S. = São, Santo (a) – Sveti/a
S.A. ili SA = Sociedade Anônima – akcionarsko društvo

SARL = Sociedade Anónima de Responsabilidade Limitada – akcionarsko društvo sa ograničenom odgovornošću (u Portugalu i luzofonoj Africi)
SC = Santa Catarina – država Santa Katarina
s.d. = sem data – bez datuma
SE = Sergipe – država Seržipe; Sudeste - jugoistok
séc. = século - vek, stoleće

SJ – Companhia de Jesus – Isusovci

SIC = Sociedade Independente de Comunicação – Nezavisno društvo za komunikaciju

SME = Sistema Monetário Europeu – Evropski monetarni sistem
SO = Sudoeste - jugozapad
SP = São Paulo – država Sao Paulo

SPA = Sociedade Portuguesa de Autores – Portugalsko autorsko udruženje
Sr. = Senhor - gospodin; Srs. = Senhores - gospoda
Sr.ª = Senhora - gospođa; Sr.ªs = Senhoras - gospođe
Srta = Senhorita - gospođica

T

TAP = Transportes Aéreos Portugueses – Portugalski aviotransport
Tel. = telefone, telegrama – telefon, telegram

TELECOM = Empresa de Telecomunicações – Preduzeće za telekomunikacije
TO = Tocantins – država Tokantins
TV = televisão - televizija

U

UERJ = Universidade Estadual do Rio de Janeiro – Državni Univerzitet Rio de Žaneira

UFMG = Universidade Federal de Minas Gerais – Savezni Univerzitet Minas Žeraisa

UFRJ = Universidade Federal do Rio de Janeiro – Savezni Univerzitet Rio de Žaneira

UGT = União Geral de Trabalhadores – Opšta unija radnika

UNB = Universidade de Brasília – Univerzitet u Braziliji

UNITA = União Nacional para a Independência Total de Angola – Nacionalna unija za potpunu nezavisnost Angole

URSS = União das Repúblicas Socialistas Soviéticas – Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika

USP = Universidade de São Paulo – Univerzitet u Sao Paulu

UV = ultravioleta - ultraljubičasto

V

v. = veja - vidi
V = volt - volt
V. = você – Vi (u Brazilu - ti)
V.S.ª = Vossa Senhoria – Vaše gospodstvo (formula za strogo formalno pisano obraćanje)
V.S.ªs = Vossas Senhorias – Vaša gospodstva (formula za strogo formalno pisano obraćanje)
V. Ex.ª = Vossa Excelência – Vaša ekselencijo
v.g. = verbi gratia (por exemplo) – na primer

vol. = volume – tom

v.s.f.f. = volte a página se faz o favor – okrenite stranicu, molim Vas

W

W = watt (uote) - vat
W.C. = water-closet (banheiro, sanitário) - toalet

 

Izvori i literatura:

Castro Alves Perez, L. (s.a.). Abreviaturas e Siglas. https://www.portugues.com.br/gramatica/abreviaturas-siglas.html (poslednji pristup 24. 11. 2019)

Cunha, C., & L.F. Lindley Cintra. (2001). Nova Gramática do Português Contemporâneo. Rio de Janeiro: Nova Fronteira.

Klajn, I. (2002). Rečnik jezičkih nedoumica. Beograd: Čigoja štampa.

Talan, N. (2004). Portugalsko-hrvatski rječnik. Dicionário português-croata. Zagreb: Školska knjiga.