Glagol ficar jedan je
od značenjski najsloženijih glagola u portugalskom jeziku. Pored te izrazite
polisemije, jedna od njegovih glavnih karakteristika je i to što je frazeološki
veoma produktivan. To znači da ulazi u sastav brojnih frazeologizama –
ustaljenih izraza u portugalskom. Ficar je i jedan od najfrekventnijih
portugalskih glagola – prema istraživanju Brazilske književne akademije, nalazi
se među petnaest najučestalijih.
Glagola ficar nema u
široj upotrebi u većini romanskih jezika. Pored portugalskog, on postoji još i
u galisijskom i katalonskom. Teoretski posmatrano, postoji i u španskom, ali se
u savremenom jeziku ne koristi. Prema tome, kada je u pitanju ovladavanje
značenjima glagola ficar, oni koji
uče portugalski kao strani jezik u većini slučajeva ne mogu da računaju na pozitivan
transfer iz većine drugih romanskih jezika.
Osnovna pojmovna struktura ovog glagola u vezi je sa
zauzimanjem nekog mesta u prostoru, zadržavanjem na tom mestu, vezivanjem za
njega, ali i sa promenom mesta, prelaskom sa jednog mesta na drugo. Raznim
kognitivnim mehanizmima od tih osnovnih značenja dobijaju se prenesena, ona
koja nisu u vezi sa prostorom, nego sa brojnim apstraktnim pojmovnim domenima,
kao što su vreme, razna stanja, rezultativnost, obaveza i dr.
Za valjano razumevanje portugalskog jezika i za kvalitetnu
produkciju na njemu važno je znati sva značenja odnosno upotrebe ovog veoma
produktivnog glagola. U ovom postu ćemo se upoznati sa njima. Primeri će biti
uglavnom iz brazilske varijante portugalskog, ali se oni mogu upotrebiti i u
evropskoj, ako se u njima brazilske morfosintaksičke i leksičke odlike zamene
odgovarajućim evropskim.
ZNAČENJA I UPOTREBE GLAGOLA FICAR
1. Nalaziti se. Obično se odnosi na stalno ili fiksirano
nalaženje na nekom mestu. Koristi se uz geografske pojmove, objekte, delove
objekata i dr.:
Londres fica na
Inglaterra – London se nalazi u Engleskoj.
O Banco Nacional fica
no centro da cidade – Narodna banka se nalazi
u centru grada.
Onde fica o banheiro? – Gde se nalazi toalet?
2. Zadržati se na nekom određenom mestu, ostati:
Você pode ir, mas eu vou ficar aqui – Ti možeš ići, ali ja ću ostati ovde.
Quanto tempo ele vai ficar em Belo Horizonte? – Koliko će on ostati u Belo
Orizonteu?
Često se glagol ficar u ovom
značenju koristi i za izražavanje društva:
Fica comigo, por favor, não quero estar sozinha – Ostani sa mnom, molim te, neću da
budem sama.
Meu irmão ficou com o tio Cássio na fazenda – Moj brat je ostao sa čika Kasiom na farmi.
3.
(Pre)ostati; kada od više entiteta (pre)ostanu samo neki:
Quando todos forem embora, vamos ficar só nós duas – Kada svi odu, ostaćemo samo nas
dve.
Depois do furacão, só ficaram cinco casas de pé – Posle uragana preostalo je samo
pet neporušenih kuća.
4. Biti
smešten, odsesti:
Onde você vai ficar em São Paulo? – Gde ćeš odsesti u Sao Paulu?
Vou ficar em um hotel perto da Avenida Paulista – Odsešću u jednom hotelu blizu
Avenije Paulista.
5. Dospevanje na neko mesto, bilo doslovno, bilo figurativno:
Mudei de sala na empresa, fiquei na sala do Milton – Promenio sam kancelariju u firmi,
prešao sam u Miltonovu kancelariju.
O nosso time ficou em segundo lugar no campeonato estadual – Naš tim je zauzeo drugo mesto na
državnom prvenstvu.
6. Prelazak
iz jednog stanja u drugo, dospevanje u neko stanje:
O paciente ficou bem melhor depois da terapia – Pacijentu je veoma bolje posle
terapije.
Fiquei molhado, não levei guarda-chuva – Mokar sam, nisam poneo kišobran.
Quando ele souber da perda, vai ficar louco – Kad sazna za gubitak, poludeće.
Srodno ovom značenju je i poprimanje
nekih osobina:
O bolo ficou doce demais e pouco cremoso – Torta je ispala previše slatka i nedovoljno
kremasta.
Quando você sorri assim, você fica linda – Kada se tako smeješ, prelepa si.
Takođe povezana sa ovim značenjem
jeste i upotreba glagola ficar za
označavanje dospevanja organizma u stanje koje zahteva zadovoljenje fizioloških
potreba ili za doživljavanje nekih čulnih oseta ili emocija:
ficar com fome
– ogladneti
ficar com sede
– ožedneti
ficar com medo
– uplašiti se
ficar com raiva – razbesneti se
ficar com sono
– prispavati se kome
ficar com frio
– postati kome hladno
ficar triste
– rastužiti se
ficar feliz
– postati srećan
i sl.
Vidimo da u ovoj upotrebi glagol ficar može ići uz pridev, ali češće ide uz imenicu sa kojom se
povezuje predlogom com, baš kao što
je to slučaj i sa glagolom estar kada
označava iste ove pojmove, ali kao trenutno stanje, a ne dospevanje u to stanje
(uporedi estar com fome – biti gladan
sa ficar com fome – ogladneti). Naš
jezik razliku između bivanja u nekom stanju i dospevanju u to stanje često
rešava prefiksima koji se dodaju glagolima (Ogladneti,
RAZbesneti se), dok u portugalskom
jeziku dobar deo tih funkcija obavlja upravo glagol ficar.
7. Slagati se ili ne slagati se sa nečim, ići dobro ili loše uz
nešto, uklapati se (obično se odnosi na odeću). Najčešće sa prilozima bem, mal,
ótimo i sl.:
Esta saia fica bem em
você – Ova suknja ti dobro stoji.
As cortinas amarelas
ficaram muito bem no quarto do bebê – Žute zavese
su se veoma dobro uklopile u sobu za bebu.
8. Doći u posed nečega, preuzeti ili zadržati nešto:
Garçom, fique com o troco! – Konobar, zadrži kusur!
Lucas ficou com os brinquedos de Arnaldo – Lukas je preuzeo Arnaldove igračke.
Aquele ladrão ficou com todos os objetos da senhora – Sve Vaše stvari su završile kod
onog lopova.
9. Zakazati
ili odložiti neki događaj:
Nossa festa de casamento ficou para 25 de abril – Naša svadba je zakazana za 25
april.
O chefe não veio hoje. A reunião vai ficar para a próxima segunda – Šef danas nije došao. Sastanak se
odlaže za sledeći ponedeljak.
10. Biti sa
nekim u neobaveznom kratkotrajnom emotivnom odnosu, najčešće samo radi seksa,
zabavljati se sa nekim bez obaveza:
Ele ficou com a Roberta na festa de formatura – Bio je sa Robertom za
apsolventsko veče.
Ela fala que não quer namorar com ele, só ficar – Ona kaže da neće da bude sa njim u
vezi, već samo da se sastaje bez obaveza.
11. Koštati,
dostići određenu sumu ili kvantitativnu vrednost.
A reforma da casa ficou em mil reais – Renoviranje kuće je koštalo hiljadu reala.
Ficou por quanto o conserto do carro? – Koliko je koštala popravka kola?
A inflação do ano passado ficou acima do esperado – Prošlogodišnja inflacija je bila
viša od očekivane.
U ovoj upotrebi glagol ficar ponekad ide sa predlogom em, a ponekad i sa por. Sa em se uglavnom
izražava precizna suma, a sa por
aproksimativna.
 |
| [image credits: Transparent Language Blogs] |
NEKI IZRAZI SA GLAGOLOM FICAR
U nastavku ćemo dati značenje nekih
čestih izraza sa glagolom ficar, kao
i primere upotrebe tih izraza.
1. FICAR DE
Preuzeti neku obavezu, obavezati se
na nešto. Uglavnom se može prevesti na naš jezik glagolom trebati:
Fiquei de ligar para ele depois do trabalho – Treba da ga pozovem posle posla.
Ele tinha ficado de me pagar hoje, mas não cumpriu o que prometeu – Trebalo je da mi plati danas, ali
nije ispunio što je obećao.
2. FICAR DE BEM/MAL
Biti u dobrim odnosno lošim odnosima,
slagati se dobro odnosno loše:
Por incrível que pareça, nós ficamos de bem depois do divórcio – Koliko god delovalo neverovatno,
mi se dobro slažemo posle razvoda.
Ele ficou de mal comigo porque não cumpri a promessa – On sa mnom više nije u dobrim
odnosima, jer nisam ispunio obećanje.
3. FICAR DE FORA (DE)
Biti isključen iz nečega, ne ući u
nešto:
Não fique de fora da nossa competição, inscreva-se! – Ne propusti učešće u našem
takmičenju, prijavi se!
Roberto ficou de fora da classificação – Roberto nije ušao u klasifikaciju.
4. FICAR PARA TITIO/TITIA
Ostati neoženjen (neženja)/neudata,
pomalo pežorativno (poput našeg usedelica):
Jorge tem 40 anos e ainda não se casou!? Vai ficar pra titio! – Žorže ima 40 godina i još se nije
oženio!? Ostaće neženja!
5. FICAR POR DENTRO DE
Biti u toku sa nečim, biti dobro
upućen u nešto:
Curta nossa página no Facebook e fique por dentro de todas as novidades – Lajkuj našu stranicu na Fejsbuku
i budi u toku sa svim novostima.
6. FICAR POR ISSO MESMO
Ne snositi posledice, završiti se
bez posledica. Možemo često prevesti na naš jezik izrazom ostati/završiti se na tome:
O aluno desrespeitou o professor e ficou por isso mesmo – Učenik se prema profesoru poneo s
nepoštovanjem i na tome se završilo.
7. FICAR PARA TRÁS
Ostati iza nekoga/nečega, često u prenesenom smislu, tj. u
vremenskom značenju (ostati u prošlosti) ili u smislu nekog kvaliteta, uspeha (zaostati)
i sl.:
A minha tristeza ficou para trás, superei a crise emocional – Tuga je iza mene, prevazišao sam
emotivnu krizu.
Quem não estuda fica
para trás – Ko ne uči, zaostaje.
8. FICAR A VER NAVIOS
Ne dobiti ono što se očekivalo ili
doživeti neki gubitak. Može se prevesti našim frazeologizmom ostati kratkih rukava:
Ele disse que iria me emprestar o dinheiro, mas o salário dele atrasou e
eu fiquei a ver navios – Rekao je da će mi pozajmiti novac, ali plata mu je zakasnila, pa sam
ostao kratkih rukava.
9. FICAR À VONTADE
Biti slobodan uraditi nešto, osećati
se slobodno, lagodno, opušteno:
Se tiver alguma dúvida, fique à vontade de me escrever – Ako imaš neku nedoumicu, budi
slobodan da mi pišeš.
Gostou do bolo? Fique à vontade, pegue mais um pedaço! – Dopala ti se torta? Uzmi još
jedno parče, slobodno!
10. FICAR UMA FERRA
Veoma se razbesneti:
Meu pai ficou uma ferra quando viu a minha tatuagem – Moj otac se strašno razbesneo kad
je video moju tetovažu.
11. FICAR DE BOCA ABERTA
Veoma se iznenaditi nečim:
Fiquei de boca aberta quando vi aquela praia linda – Baš sam se iznenadio kad sam
video onu prelepu plažu.
12. FICAR DE QUEIXO CAÍDO
Frazeologizam sličan prethodnom, ali
označava veći intenzitet iznenađenja. I u našem jeziku postoji sličan
kolokvijalan izraz – pasti kome vilica:
Ficamos de queixo caído quando soubemos que o dono da padaria era um
assassino – Pala nam
je vilica kad smo saznali da je vlasnik pekare ubica.
13. FICAR SABENDO
Saznati:
Hoje fiquei sabendo que não vai ter festa de aniversário da empresa – Danas sam saznao da neće biti
proslave za godišnjicu firme.
14. FICAR FRIO
Ne brinuti, ne uzbuđivati se, biti
opušten, smiriti se, opustiti se. I u našem žargonu postoji glagol istog
značenja, uglavnom upotrebljen u imperativu – oladi. Međutim, taj naš glagol može biti upotrebljen i pežorativno
ili makar u konfrontaciji sa sagovornikom, dok izraz ficar frio iz portugalskog ne mora imati takvih konotacija:
Fique frio, Leo! Vamos resolver tudo – Smiri se, Leo! Sve ćemo rešiti.
15. FICAR FEIO
Pogoršati se, dospeti u lošu situaciju. Obično se koristi sa
imenicom coisa. Ovom frazeologizmu
odgovaraju neki naši kolokvijalni izrazi poput biće belaja, biće „veselo“,
biće povuci-potegni i sl.:
Não temos mais dinheiro para continuar pagando o aluguel, a coisa vai
ficar feia – Nemamo
više para da nastavimo da plaćamo stanarinu, biće veselo.
 |
| [image credits: Eng News 24h] |
Prilikom pisanja ovog posta najviše
je korišćen članak na sledećem linku:
Iz njegu su preuzeti mnogi primeri koje smo ovde naveli, bilo u
celini, bilo delimično, uz prepravljanja. Tipologiju značenja i upotrebe
glagola ficar organizovali smo nešto
drugačije nego u tekstu sa navedenog linka, budući da smatramo da se mnoga
značenja koja su u njemu data kao odeljena zapravo preklapaju.
Poslužili smo se i sledećom literaturom:
Rebelo, I., & P. Osório. (2007).
Contribuições para uma descrição semântica do verbo “ficar”: o que os manuais de Português Língua Estrangeira (PLE) não
dizem. DOMÍNIOS DE LING@GEM, 1(1), 1-20.
Ribeiro Palomanes, R. M. (2004). A expansão de sentidos do verbo ficar e os mecanismos
responsáveis pela organização cognitiva de suas significações. Revista Eletrônica do Instituto de
Humanidades, 2(8), s.p.
