IMENICA "JEITO" U PORTUGALSKOM JEZIKU

Imenica jeito jedna je od najčešćih i najvišeznačnijih u portugalskom jeziku. Posebno se često javlja u govornim varijetetima brazilskog portugalskog, u kojima poprima raznolika značenja i ulazi u sastav brojnih frazeologizama. Ona je postala čak i svojevrsno kulturološko obeležje brazilske realnosti. Svako ko je čuo za sintagmu jeitinho brasileiro i njenu znakovitost u opisivanju brazilskoga mentaliteta svestan je koliko je imenica jeito važna u brazilskom portugalskom. I govornici evropskog portugalskog rado posežu za ovom rečju, iako nešto ređe od svoje braće po jeziku sa druge strane Atlantika.

[image credits: significadosweb.com.br]

Ova imenica vodi poreklo od latinske reči iactus, -us, m., koja je značila bacanje, hitac (up. izreku Alea iacta est – Kocka je bačena.). U raznim značenjima koje ima u portugalskom, ove imenice nema u drugim savremenim rasprostranjenijim romanskim jezicima. Zato se ona može smatrati specifičnom upravo za portugalski i svi koji taj jezik uče kao strani moraju se detaljno upoznati sa njenim značenjem i upotrebom, ako žele dobro da razumeju raznorazne kontekste u kojima se ona javlja. Cilj je ovog posta upravo da vas sa tim upozna. Najpre ćemo dati osnovna značenja imenice jeito, sa primerima, a potom ćemo izneti i pregled izraza u kojima se ona javlja, takođe sa primerima.

Značenja imenice jeito

1. Osnovno značenje ove imenice je način (u tom značenju sinonimi su joj maneira, modo, modalidade):

Esse é o melhor jeito de resolver o problema – To je najbolji način da se reši problem.

2. Ova imenica označava i karakter odnosno način ponašanja neke osobe (u tom značenju sinonimi su joj caráter, índole):

Não aguento mais esse jeito complicado do Jorge – Ne mogu više da podnesem taj Žoržeov komplikovani karakter.

3. Povezano sa prethodnim značenjem, u govornom brazilskom portugalskom ova se imenica koristi i da se označi nečije lepo ponašanje (pa bi joj sinonim bila sintagma boa educação):

Júlia é inteligente, eloquente e tem muito jeito – Žulija je inteligentna, elokventna i veoma lepo vaspitana.

4. Imenica jeito označava i naklonjenost ka nečemu, najčešće ka nekoj aktivnosti ili profesiji (kada su joj sinonimi inclinação, propensão, pendor):

Não tenho jeito para esse tipo de conversas, desculpa – Nisam sklon takvim razgovorima, izvini.

5. Česta upotreba ove imenice je i u značenju talenat (kada zamenjuje imenicu talento, a u određenim kontekstima i facilidade, habilidade, destreza, capacidade):

Luana tem muito jeito para o samba – Luana je veoma nadarena za sambu.

6. Ova imenica se koristi i da se referiše na izgled, pogotovo neke osobe, odnosno na način na koji se ta osoba nosi (i tada se može zameniti sinonimima aspe(c)to, feição, feitio):

O jeito chique do Paulo chama a atenção de todos quando ele aparece – Paulovo otmeno držanje privlači svačiju pažnju kada se on pojavi.

O que foi que aconteceu? Estás com um jeito de quem está bem preocupado – Šta se dogodilo? Izgledaš kao neko ko je veoma zabrinut.

7. Imenica jeito označava i rešenje nekog problema (sinonim bi joj, u tom slučaju, bila reč solução):

Esse problema já não tem jeito – Nema više rešenja za taj problem.

8. Osim svih navedenih apstraktnih značenja, imenica jeito ima i dva konkretna značenja, ali se ređe koristi u njima. Prvo je gest, pokret rukom ili glavom (sinonim je gesto, ponekad maneio):

Apertei a mão dele e fiz um jeito com a cabeça para confirmar – Pružio sam mu ruku i klimnuo glavom da potvrdim.

9. Drugo konkretno značenje imenice jeito je uvrtanje, izvrtanje, što se najčešće odnosi na zglob (sinonim je, u tom slučaju, torção, torcedura); obično ide sa pridevom mau (loš):

Escorreguei no banheiro e deu mau jeito no tornozelo – Okliznuo sam se u kupatilu i izvrnuo članak.

[image credits: YouTube, Brendon Augusto]

Izrazi sa imenicom jeito

1. com jeito – pažljivo, probranim postupcima i rečima, na fini način i sl.:

Peça-lhe o favor com jeito e assim ele vai ajudá-lo – Zatraži mu uslugu na fini način, pa će ti tako pomoći.

2. daquele jeito – na neprijatan, loš, negativan način; obično se odnosi na nečije loše ponašanje i postupke:

Hoje meu irmão está daquele jeito, insuportável – Danas mi se brat loše ponaša, nepodnošljiv je.

3. dar um jeito de – pokušati, potruditi se naći rešenje:

Estou sem dinheiro, mas vou dar um jeito de pagar o aluguel – Bez novca sam, ali ću se potruditi da platim stanarinu.

4. dar um jeito em – srediti nešto ili nekoga (u prenesenom smislu, tj. učiniti da se neko ponaša kako treba):

Filho, dá um jeito no quarto, ‘tá uma bagunça – Sine, sredi tu sobu, u potpunom je haosu.

Você precisa dar um jeito nesse teu sobrinho, hoje está insuportável – Moraš da smiriš tog svog nećaka, danas je nepodnošljiv.

5. de jeito – intenzivno, jako i sl.:

Eles brigaram de jeito – Dobro su se posvađali.

6. de jeito nenhum – ne dolazi u obzir:

Você não vai sair antes de terminar o dever de casa, de jeito nenhum! – Nećeš izaći dok ne završiš domaći, ne dolazi u obzir!

U istom značenju se koristi i sledeći izraz:

de jeito maneira:

Não vou ligar primeiro, de jeito maneira! – Neću ja prvi pozvati, ne dolazi u obzir!

7. de jeito que – konektor u složenim rečenicama koji odgovara našem „tako da“; istog je značenja kao i konektori de maneira que i de modo que:

Ontem acabou o último cartucho, de jeito que não podemos imprimir o relatório – Juče se istrošio poslednji toner, tako da ne možemo da odštampamo izveštaj.

8. de qualquer jeito – nepažljivo, ofrlje i sl.:

É melhor que você prepare o material, pois o Pedro iria fazê-lo de qualquer jeito – Bolje da ti pripremiš materijal, jer bi Pedro to uradio ofrlje.

9. desculpar o mau jeito – izraz koji koristimo da se izvinimo što upućujemo kritiku, što se može upotrebiti i ironično:

Desculpe o mau jeito, mas acho que você precisa emagrecer – Izvini što ti tako kažem, ali mislim da treba da smršaš.

10. do jeito que dá – na jedini mogući način, onako kako se jedino može, kako se mora i sl.:

Com escassez de profissionais, a empresa vai enfrentar os problemas do jeito que dá – Uz nedostatak stručnjaka, firma će se suočiti sa problemima onako kako mora.

11. do jeito que vai – imajući u vidu činjenice; odgovara našem izrazu „kako stvari stoje“:

Nossa economia, do jeito que vai, caminha para um desastre – Naša privreda, kako stvari stoje, ide ka katastrofi.

U istom značenju koristi se i izraz pelo jeito:

Pelo jeito, vai ficar tudo bem – Kako stvari stoje, sve će biti u redu.

12. fazer jeito – biti odgovarajuć, prikladan, odgovarati:

A solidão até me faz jeito no momento – Samoća mi sada čak i odgovara.

13. levar jeito para – imati talenta za nešto:

Carlinhos leva jeito para ser ator – Karlinjos ima talenta da bude glumac.

14. mau jeito – odgovara značenju imenice jeito koje smo naveli pod 9: uvrtanje, izvrtanje

15. não ter jeito – nemati rešenja, biti nerešiv ili nepopravljiv:

Seu computador pifou e parece que não tem mais jeito – Kompjuter ti je crkô i izgleda da mu više nema spasa.

16. sem jeito – postiđen, osramoćen ili sramežljiv:

Fiquei sem jeito de falar com ela naquele dia – Toga dana sam se stideo da razgovaram sa njom.

17. tomar jeito – usmeriti se ka cilju, imati neki pravac, putokaz (u prenesenom smislu):

Esse ano irei tomar jeito: vou estudar e conseguir um trabalho – Ove godine ću se usmeriti ka cilju: učiću i pronaći posao.

Od imenice jeito izveden je i glagol ajeitar (srediti, dovesti u red, popraviti i sl.) i njegov antonim desajeitar, zatim odgovarajući pridevi ajeitado odnosno desajeitado, kao i imenice ajeitamento odnosno desajeitamento (desjeito). 

I, na kraju, da se vratimo sintagmi jeitinho brasileiro, spomenutoj na početku ovog teksta. Šta ona zapravo znači? Brazilci imaju veoma čvrst autostereotip o sopstvenom načinu (jeito) na koji rešavaju stvari – zaobilaznim putem, ne poštujući do kraja proceduru, pomoću veza i poznanstava radije nego pomoću onoga što je formalnopravno potrebno i sl. Takvo snalaženje i prolaženje kroz život nazivaju jeitinho brasileiro, a toj sintagmi mogu se dodeliti i pozitivne i, ipak češće, negativne konotacije. Verujem da svima nama sa ovih prostora taj stereotip deluje veoma poznato, a neretko se on i kod nas u jeziku ispoljava uz upotrebu etnonima (setimo se našeg izraza srpska posla, npr., i sličnih iz zemalja na Balkanu). Jeitinho brasileiro se često vezuje za osobu koja je malandro, koja čini malandragem, što su kulturološki takođe veoma značajni elementi brazilske realnosti i brazilskog portugalskog jezika (opet sa dosta dodirnih tačaka sa ovdašnjom kulturom). O njima ćemo nekom drugom prilikom. Za kraj, nadamo se da će ovaj post biti od koristi svima koji žele da ovladaju raznovrsnom semantikom imenice jeito, jedne od najfrekventnijih ali i najspecifičnijih u portugalskom jeziku.

[image credits: Picuki.com]

Izvori:

https://pt.wiktionary.org/wiki/jeito

http://www.brasileirices.com/2017/01/expressoes-com-palavra-jeito.html

MEĐUNARODNI DAN PORTUGALSKOG JEZIKA

Danas se u svetu obeležava Međunarodni dan portugalskog jezika (Dia Internacional da Língua Portuguesa). Čini mi se da je to prigodan trenutak da ovde, na jedinom aktivnom blogu na ovim prostorima koji je u celosti posvećen portugalskom jeziku i luzofonoj kulturi, napišem nešto o međunarodnom značaju tog jezika, gledano kroz prizmu istorije, ali i savremenog doba. O nekim najvažnijim podacima o portugalskom već sam pisao, a u posebnom postu sam naveo i razloge koji vas mogu motivisati da ga naučite.

Portugalski jezik je prema ukupnom broju govornika peti ili šesti na svetu. Podaci o tome se razlikuju od izvora do izvora, a mogu se i menjati protokom vremena, budući da nije baš tako jednostavno, uprkos laičkom mišljenju, odrediti koliko tačno govornika jedan jezik ima i ko se sve smatra njegovim izvornim govornikom. Za portugalski se najčešće navode cifre od 230 do 290 miliona izvornih govornika. Ponekad se u taj broj računaju jednostavno svi stanovnici zemalja u kojima on ima status zvaničnog jezika, mada sa lingvističke tačke gledišta to nije sasvim opravdano. Naime, u luzofonim zemljama Afrike ima dosta ljudi kojima portugalski ipak nije maternji jezik, već tzv. drugi jezik, onaj koji u većoj ili manjoj meri savladaju kroz formalno obrazovanje i koji koriste u formalnim situacijama, dok kao maternjim oni govore nekim od mnogobrojnih autohtonih jezika, ili pak kreolskih jezika portugalske leksičke osnove. U svakom slučaju, portugalski je zvaničan u devet zemalja na četiri različita kontinenta, najgovoreniji je jezik Južne polulopte, svakako se nalazi među deset najgovorenijih na svetu, a među romanskim jezicima zauzima drugo mesto.

[image credits: Entretierras]

Portugalski je i veoma važan jezik međunarodne komunikacije. On se koristi kao zvaničan ili radni jezik u desetinama međunarodnih organizacija. Neke od njih su Evropska unija, Afrička unija i Zajedničko tržište juga (MERCOSUL ili MERCOSUR). Već godinama postoje inicijative i konkretne akcije usmerene na to da on dobije status zvaničnog jezika i u Ujedinjenim nacijama, ali se to još nije realizovalo.

U ekonomskom pogledu, portugalski jezik takođe ima veliki međunarodni značaj. Sve luzofone zemlje zajedno imaju BDP od približno 2,4 biliona dolara. Više od 150 firmi iz tih zemalja su velike i moćne multinacionalne kompanije, koje imaju svoja predstavništva širom sveta. Osim toga, mnoge strane multinacionalne kompanije bazirale su svoje kontinentalne centre upravo u nekim luzofonim zemljama. Tako, predstavništva takvih kompanija za čitavu Južnu Ameriku neretko se nalaze u Brazilu, a za Afriku u Angoli ili Mozambiku. Ako se luzofone zemlje posmatraju pojedinačno kroz ekonomske parametre, može se zaključiti da imaju nezanemarljiv potencijal. Brazil je trenutno deveti na listi najvećih svetskih ekonomija. Njegov ekonomski potencijal svakako prevazilazi većinu zemalja sveta i Brazil bi, barem teoretski posmatrano, uz odgovarajući (geo)politički razvoj događaja mogao da postane globalna supersila. Portugal spada u razvijenije zemlje sveta. Iako unutar zapadnog kruga zemalja slovi za jednu od siromašnijih, ipak je činjenica da je u pitanju zemlja Evropske unije,  koja se trenutno nalazi na 42. mestu na spisku najrazvijenijih zemalja sveta. Što se tiče luzofonih zemalja Afrike, uzimajući u obzir izuzetno izazovnu ekonomsku situaciju tog kontinenta, njihove privrede ipak dobro stoje, a potencijal za razvoj im je ogroman. Ovo se posebno odnosi na Angolu i Mozambik, zemlje koje obiluju prirodnim bogatstvima i zauzimaju povoljne geografske položaje.

Luzofone zemlje možda i najveći doprinos svetu pružaju kroz svoju prebogatu i veoma raznoliku kulturu. Njihova kulturna i umetnička ostvarenja, te materijalna i nematerijalna baština, poznati su i priznati širom sveta, izuzetno lepo primljeni i, moglo bi se reći, uticajni i plodotvorni. Luzofona kultura rezultat je vekovnog prožimanja mnogobrojnih pojedinačnih kultura, pa je njena glavna odlika upravo taj diverzitet. To je, u dobroj meri, i odlika samog portugalskog jezika.

Portugalski jezik, naime, nastao je od dijalekata vulgarnog latinskog koji su se govorili na krajnjem zapadu Rimske imperije. Međutim, već u samom početku razvoja, primetan je i uticaj drugih jezika na njegovo formiranje. Starosedelački jezici Iberijskog poluostrva uticali su veoma na sve buduće iberoromanske jezike, tako da se u njima mogu naći važni tragovi keltskog i drugih autohtonih iberijskih supstrata. Kasnije su iberoromanske dijalekte svojim uticajima obogatili i germanski narodi, a potom, u još većoj meri, Arapi. Tako je portugalski jezik u srednjem veku već uveliko bio pun reči veoma različitog porekla. A kada se otisnuo "vodama dotad neosvojnim" (por mares nunca dantes navegados), kako je pevao najveći portugalski poeta svih vremena, Luis de Kamois, portugalski je jezik počeo da dolazi u kontakt sa mnogobrojnim jezicima za koje Evropljani dotad nisu znali. Iz tih egzotičnih kultura raštrkanih od Okeanije, preko Indije i Afrike, sve do Amazona, Portugalci su preuzimali nove pojmove i reči za njih. Preko portugalskog su mnoge od tih reči došle i do ostalih evropskih jezika (banana, kokos, monsun, bajadera...). Najveći uticaj autohtonih jezika portugalski je pretrpeo u Brazilu. Brazilska varijanta portugalskog danas ima preko 20 hiljada reči indijanskog porekla. Mračna istorija robovlasništva u toj zemlji istorija je i intenzivnih jezičkih kontakata. Priča o njima veoma je složena i nadilazi svrhu ovog teksta. Spomenimo samo činjenicu da brazilska varijanta poseduje i velik broj reči afričkog porekla, a mnoge strukturne odlike govornog brazilskog portugalskog takođe su rezultat uticaja afričkih jezika. Naravno da se u luzofonoj Africi dešavalo nešto slično. Tamo je intenzivan kontakt sa autohtonim jezicima čak iznedrio i više novih lokalnih jezika, poznatih pod zajedničkim nazivom kreoli portugalske leksičke osnove. Najpoznatiji od njih danas je zelenortski jezik, koji je celom svetu kroz svoju neponovljivu muziku predstavila Sezarija Evora. Ako osmotrimo portugalski koji se danas govori u Angoli i Mozambiku, zapazićemo, takođe, veliki upliv leksike iz autohtonih jezika. Portugalski je uvek sledio i "svetsku jezičku modu", tako da je mnoge reči primio iz francuskog, u njegovo zlatno doba, dok danas, očekivano, najviše leksike dobija iz engleskog. Dodajmo i to da su portugalski jezik u Brazilu znatno obogatili i jezici brojnih imigranata tokom XIX i XX veka, kao što su Italijani, Nemci i Japanci.

[Iskrcavanje Kabrala, slika Oskara Pereira da Silve, image credits: Estado da Arte]

Jedan jezik tako raskošne multikulturalnosti, koji se govori gotovo na svim kontinentima i na tako velikoj teritoriji, jednostavno ne može imati jedan jedinstven standard, koji bi važio svuda i za sve luzofone. Zato je standardni portugalski jezik pluricentričan, ostvaruje se kroz više nacionalnih varijanti. Zvanično danas postoje dve nacionalne varijante standardnog portugalskog jezika - evropska i brazilska - ali su i afričke luzofone nacije na dobrom putu da izgrade svoje nacionalne varijante. Termin nacionalna varijanta ne treba mešati sa dijalektima. Nacionalna varijanta je oblik standardnog jezika, a dijalekti su ono što se govori, krajnje uprošćeno rečeno. Između dve nacionalne varijante portugalskog jezika postoje brojne razlike, koje se ogledaju na svim jezičkim nivoima, od izgovora, preko gramatike, do leksike i pragmatike. One, međutim, nisu tolike da bi se te dve varijante mogle smatrati različitim jezicima. Gledajući njih, sasvim se lako zaključuje da je portugalski jezik jedinstven i da po svojoj pluricentričnosti veoma liči na engleski, španski, francuski i druge jezike takvog geolingvističkog i sociolingvističkog statusa. Ako, međutim, posmatramo razlike između dijalekata portugalskog jezika sa raznih krajeva njegovog govornog područja, lako možemo steći i suprotan utisak - kao da su u pitanju dva odvojena jezika. Ovo takođe važi i za jezičku situaciju unutar samog Brazila, gde su razlike između standardnog jezika i živog govora čitave nacije veoma naglašene i složene. Tako se Brazil upisao na listu onih zemalja čija se jezička situacija obično naziva diglosijom, u kojima se zvanično koristi jedan oblik jezika kao standardni, dok stanovništvo za maternji jezik ima neki bitno drugačiji idiom. Ohrabruje činjenica da se sve više brazilskih lingvista aktivno zalaže za reformu brazilske nacionalne varijante portugalskog jezika, čime bi ona trebalo da se približi onom jezičkom liku kakav govori narod. To je, prema mišljenju mnogih, preduslov za početak suzbijanja naglašenih socijalnih razlika u najmnogoljudnijoj južnoameričkoj državi.

Portugalski jezik se afirmisao kao međunarodno značajan na mnogim poljima, uključujući i nauku. Indeksi citiranosti naučnih radova, kao što su Science Citation Index i Social Science Citation Index, pokazuju da je portugalski jedan od najzastupljenijih jezika u nauci. U prirodnim naukama zauzima šesto, a u društveno-humanističkim peto mesto. Taj njegov prestiž dobrim delom proizilazi iz činjenice da se Brazil nalazi među prvih 20 zemalja po objavljivanju naučnih radova. Nije, međutim, samo kvantitet taj koji portugalski čini jezikom nauke, već i kvalitet naučnih ostvarenja. Luzofonim naučnicima dugujemo zahvalnost za brojne pronalaske tokom istorije. Neki od njih su čuvene karavele, astrolab, lekovi za hipertenziju, neki važni protivotrovi, pa čak i avion, jer se može tvrditi da je Brazilac Santos Dumon u njegovom konstruisanju ipak imao više zasluga od braće Rajt. Doprinosi luzofonih naučnika uočavaju se i na polju medicine, na kome su se proslavili Egas Moniz (psihohirurgija), Osvaldo Kruz (tropske bolesti), Karlos Šagas (malarija) i, u poslednje vreme naročito Migel Nikolelis (neuronauke).

Portugalski ima veliki globalni značaj i na internetu. Prema statistikama iz 2019. godine, to je bio peti najkorišćeniji jezik na svetskoj mreži, sa 171 milionom korisnika. Brazil je četvrti na svetu po broju korisnika interneta, što se naročito uočava na popularnim društvenim mrežama. Na Fejsbuku su prošle godine Brazilci bili treći po zastupljenosti, na Tviteru šesti, a na Instagramu i Jutjubu čak drugi. I zaista, kada posmatrate npr. komentare na videima na Jutjubu koji imaju milionske preglede, veoma često ćete primetiti korisnike koji pišu na portugalskom. I neki od kanala sa najvećim brojem pretplatnika na svetu pripadaju upravo Brazilcima.

[image credits: Mídia Interessante]

Globalni značaj portugalskog jezika oduvek se najviše video kroz njegovu kulturu. Književnost sa portugalskog govornog područja veoma je produktivna i prisutna je, kroz prevode, u većini zemalja sveta. Isto važi i za luzofonu kinematografiju, posebno brazilsku i portugalsku. Još su popularnije u svetu čuvene brazilske telenovele, koje su mnogima bile i prvi kontakt sa brazilskom realnošću, pa čak i motiv da se zainteresuju za brazilsku kulturu i za učenje portugalskog. Danas je portugalski jezik veoma zastupljen i u svetu videoigara.

Najveći globalni domet od svih luzofonih kulturnih izraza oduvek je imala muzika. Portugalski fado, brazilska samba, bosa-nova i drugi ritmovi, zelenortska morna, mozambička marabenta... Raskošno šarenilo luzofone kulture poseban je pečat ostavilo na muziku, tako da se u njoj za svakoga može naći ponešto. Svaka decenija, u poslednjih stotinak godina, imala je barem po jedan globalni hit na portugalskom jeziku. Čak i alternativniji muzički pravci imaju svoje značajne luzofone predstavnike.

Kapuera, jedinstven izraz afro-brazilske kulture, prisutna je danas u preko 160 zemalja sveta. Ona je svim svojim poklonicima veza sa Brazilom, ali i sa luzofonom Afrikom, a posredno i sa čitavim svetom, budući da je mobilnost unutar kapuerističkih krugova veoma naglašena. Kapuera je i jedan od najvećih promotera portugalskog jezika i svaki ozbiljniji kapuerista pre ili kasnije zainteresuje se da ga nauči.

Sve su ovo autentični i "prirodni" prenosioci portugalskog jezika na globalnom nivou. Osim njih, postoje i zvanične državne politike promovisanja portugalskog jezika i luzofone kulture. Portugal je u tu svrhu oformio Institut Kamoiš, koji ima svoje centre po čitavom svetu, dok Brazil nastoji da to isto čini preko svojih kulturnih centara koji se vezuju za ambasade, odnosno preko lektorata za portugalski pri univerzitetima. Postoji i Međunarodni institu za portugalski jezik, sa sedištem u Praji, glavnom gradu Zelenortskih ostrva. Njegov rad, iako još uvek relativno skromnog obima, trebalo bi da dodatno doprinese promovisanju portugalskog širom sveta. 

Veliki Fernando Pesoa rekao je da je njegova domovina portugalski jezik. Sa ovom dalekovidom izjavom danas se identifikuju mnogi. Jedan jezik pripada svima onima koji ga govore, bili njegovi izvorni govornici ili oni koji ga uče i usvajaju kao strani. A preko njega, pripada im i kultura koja se na tom jeziku izražava. Ogromna je zajednica "vlasnika" portugalskog jezika i luzofone kulture širom sveta. Lično mi je posebno drago što nas ima i u ovom njegovom delu, na brdovitom Balkanu. I ima nas sve više, a rekao bih da svi zajedno nosimo i ogroman potencijal za građenje mostova između ovih naših i luzofonih zemalja. Taj potencijal treba negovati i pokrenuti. No, o tome, možda, nekom drugom prilikom. A danas: srećan nam Međunarodni dan portugalskog jezika!  

[image credits: Coro Misto da Universidade de Coimbra]

Izvori:

https://en.wikipedia.org/wiki/Lusophone

https://en.wikipedia.org/wiki/Portuguese_language

interni dokumenti brazilskog Ministarstva spoljnih poslova

REVOLUCIJA POETIČNOG IMENA

Revolucije ostaju zabeležene u kolektivnom sećanju i u istoriji po raznim imenima. Nekada se ta imena izvode od načina na koji je revolucija sprovedena, nekada od karakterističnih predmeta koji su u njoj figurirali, nekada od vremena u kome se revolucija odigrala, a nekada revoluciji kumuju i njeni glavni akteri, zemlja ili grad gde se odigrala i dr. Svi smo u školi učili o Oktobarskoj revoluciji, Francuskoj buržoaskoj revoluciji, Meksičkoj revoluciji i mnogim drugima. Oni stariji među vama možda pamte i razne revolucije iz druge polovine XX veka, kao što je npr. ona poznata po nazivu Plišana. A ako ste sa ovih prostora, onda ste se tokom poslednjih trideset godina nažalost nagledali raznih revolucija ili čak u njima na neki način i učestvovali: Balvan revolucija, Jogurt revolucija, Bager revolucija - čini se da ih ima previše i da su im nazivi veoma znakoviti. A da li ste čuli za Revoluciju karanfila? Znate li kada i gde se ona odigrala? Čak i ako ne znate, verujem da vam njen naziv zvuči poetično, ili u najmanju ruku interesantno. Ljubitelji zemlje u kojoj se ova revolucija dogodila rekli bi da jedna tako poetična zemlja, zemlja tananih i slojevitih osećanja, milozvučnih melodija Okeana, ali i melanholične pesme koja se čuje po starim gradskim jezgrima, zemlja prebogate istorije, raskošne kulture i slavnih pesnika ne bi ni mogla da ima revoluciju nekakvog banalnog imena. 

Revolucija karanfila (Revolução dos Cravos) odigrala se u Portugalu, glavnim delom u Lisabonu, započevši u noći između 24. i 25. aprila 1974. godine i nastavljajući se tokom dana. Bio je to zapravo državni udar koji je izvela portugalska vojska. Fašistička diktatura je okončana, a zemlja je krenula putem demokratije i modernizacije.  

Pošto je ovaj blog posvećen ne samo jeziku, već i važnim kulturološkim temama sa luzofonog područja, smatrao sam da je umesno da napišem nešto i o ovom istorijski veoma važnom događaju za Portugal, čija se godišnjica upravo ovih dana obeležava. Najpre ću napisati neke najznačajnije podatke o samoj Revoluciji karanfila, a potom i neka moja sećanja na upoznavanje sa tim događajem i obeležavanje njegove godišnjice upravo ovde u Beogradu.

[photo credits: PSTU]

Te 1974. godine narodu Portugala beše već uveliko veoma dozlogrdilo. Naročito vojsci. Metropola je već decenijama vodila krajnje iscrpljujuće ratove protiv većine kolonija, koje je uporno pokušavala da zadrži uprkos sveopštem globalnom procesu dekolonizacije, koji je već uveliko bio priveden kraju (barem formalnopravno govoreći). Mnogi mladi ljudi su protiv svoje volje morali da služe čak četvorogodišnji vojni rok i da se izlažu opasnosti da poginu negde po savanama i džunglama Afrike, dok njihovi vršnjaci iz zemalja koje ni geografski ni kulturološki uopšte nisu daleko od Portugala uživaju u veselim sedamdesetim. Prekipelo je i svim slobodoumnim intelektualcima i umetnicima, koji su morali da ćute da ne bi završili u prepunom političkom zatvoru, ili su pak odavno već bili u egzilu i nisu mogli da se vrate u domovinu. Čitav narod je bio ogorčen. Zemlja je bila u dubokoj političkoj, ali i ekonomskoj krizi.  

Vojska je odlučila da preduzme ono što se moralo preduzeti. Izvela je državni udar, zauzimajući sve strateški važne položaje u državi i primoravajući Marsela Kaitana, diktatora i naslednika zloglasnog Salazara, da preda vlast i da se povuče. Akciju su predvodili oficiri Otelo Saraiva de Karvaljo i Salgeiro Maja, mada ima i tumačenja po kojima je glavni zapravo bio Fransisko da Kosta Gomes. A teren za sve to pripremio je general Antonio de Spinola, žestoki protivnik Kolonijalnog rata i politike režima.

Akcija je započela 24. aprila kasno uveče. Prvi tajni signal za akciju bila je pesma E depois do adeus, autora Paula de Karvalja, koja se u 10 časova i 55 minuta začula sa radija Udruženih lisabonskih emitera. Drugi, još važniji signal bila je pesma Grândola, vila morena, čuvenog Zeke Afonsa, angažovanog umetnika, koji je bio u nemilosti režima. Ovu pesmu emitovao je radio Renasensa u dvadeset minuta posle ponoći 25. aprila. Ona će ostati poznata do danas kao himna Revolucije karanfila i simbol slobode.

Grândola Vila morena

Terra da fraternidade

O povo é quem mais ordena

Dentro de ti, ó Cidade

Em cada esquina um amigo

Em cada rosto a igualdade

O povo é quem mais ordena

Dentro de ti, ó Cidade

Dentro de ti. ó Cidade, oh, oh, oh

Juro em ter a companheira

A sombra de uma azinheira

Que já não sabia a idade

Vojska je preko radija pozvala stanovništvo da ne izlazi iz kuća, ali je ono nije poslušalo, već je pohrlilo na ulice i trgove da proslavi slobodu. Vojnicima su radosni ljudi stavljali razno sezonsko cveće u cevi pušaka. To su uglavnom bili crveni karanfili, pa je tako i čitav ovaj događaj dobio ime. Borna kola su se kretala ulicama, ali do incidenata nije dolazilo. Akcija je bila izuzetno precizno isplanirana, tako da je režim bio uhvaćen na prepad, a njegova instrumentalizovana policija ništa nije mogla da preduzme. Kaitano se sakrio u zgradu Policije na trgu Largo do Karmo, odbijajući da preda vlast. Vojska je u jednom trenutku čak bila prinuđena i da otvori vatru. Tada se Kaitano predao generalu Spinoli. I on, i predsednik Ameriko Tomas ekspresno su otpravljeni za Brazil, gde su potom živeli u egzilu. Poslednja fašistička diktatura u Evropi konačno je srušena.

Sve se ovo odigralo za manje od 24 sata i bez naročite agresije. Neki znalci kažu da je ovo bila najelegantija revolucija u istoriji. U tom smislu, možda joj njeno poetično ime i simbol - crveni karanfil - najbolje i pristaju.

Nakon Revolucije karanfila usledila su velika politička previranja u Portugalu. Desno orijentisani pripadnici vojske čak su pokušali da izvedu i kontrarevoluciju. Nastupila su neprekidna trvenja između levičara i desničara. Prvi slobodni demokratski izbori održani su, simbolično, 25. aprila 1975. godine. Ubrzo je donet i novi ustav. Na sledećim izborima, 1976. godine, pobedio je socijalista Mario Soares. Zemlja je krenula putem modernizacije, demokratizacije i evropskih integracija. Kolonije su dobile nezavisnost. Privreda je počela polako da staje na noge. Od jedne relativno zaostale zemlje, čiju surovu diktaturu je decenijama tolerisao čitav zapadni svet, Portugal se polako počeo transformisati u modernu evropsku državu. Nacija koja ima jedan od najstarijih univerziteta na svetu, koja je Evropi otkrila druge kontinente i pomorske puteve, koja je svetskoj umetnosti dala neka od najboljih ostvarenja, ponovo je počela da se nazire kao relevantna na međunarodnoj sceni. 

Datum 25. april ostao je da živi kao važan istorijski dan i simbol slobode za Portugalce. Zato su razni objekti, ulice i trgovi poneli njegovo ime, između ostalih i impozantan most u Lisabonu [photo credits: en.wikipedia.org]

   

Za Revoluciju karanfila nisam bio čuo do 2006. godine. Iako sam se zanimao za luzofoni svet i pre toga, pažnja mi je najviše bila usmerena na Brazil. Srbija i Portugal, nažalost, nisu nikada bili naročito povezani, a u periodu od pre petanestak-dvadeset godina svakako su to bili manje nego danas. Zato nije ni bilo naročite prilike da se ovde sazna za ovaj važan događaj iz savremene portugalske istorije. Kada je ponovo aktiviran Lektorat za portugalski jezik na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, akademske 2005/2006 godine, tadašnji lektor, Andre Kunja, odlučio je da sa svojim studentima u Beogradu obeleži godišnjicu Revolucije karanfila tako što će prirediti jedno veče luzofone kulture. Iako nisam dolazio na časove portugalskog, budući da sam tada odavno već bio prevazišao nivo kompetencije čije je usvajanje njihovim programom bilo predviđeno, poznavao sam lektora i povremeno sa njim sarađivao. Zato me je pozvao da učestvujem u obeležavanju godišnjice 25. aprila. Tada sam saznao šta zapravo taj datum predstavlja i koliko je važan za Portugal i njegove građane.

U živom su mi sećanju pripreme recitacija pesama velikih luzofonih pesnika (Fernando Pesoa, Žoao Kabral de Melo Neto, Karlos Drumon de Andrade...), odabir muzike sa većeg dela luzofonog područja (fado, bosa-nova, pesme Sezarije Evore...) i ostale pripreme za taj događaj. Pretpostavljam da je to bilo prvo veče posvećeno luzofonoj kulturi u Beogradu. To ipak ne mogu da tvrdim sa sigurnošću, jer su možda i studenti Lektorata za portugalski jezik tokom prvog perioda njegovog funkcionisanja (1997-1999) bili svojevremeno pripremili i organizovali nešto slično. Ono što svakako mogu da tvrdim jeste da je naše veče luzofonije bilo veoma raznovrsno (sa poezijom i muzikom velikog dela portugalskog govornog područja), veoma posećeno, uspešno, čak i medijski propraćeno. Na neki način je postavilo standarde za organizovanje sličnih događaja pri Lektoratu za portugalski jezik, kakvih će narednih godina biti još mnogo, da bi se potom, nažalost, polako ugasili (no, valja nadati se novim entuzijastima i novim mladim snagama). A povod da se tako nešto napravi ipak je bio 25. april, kome je veliki deo naše večeri luzofonije i bio posvećen.

Kasnije sam slušao o Revoluciji karanfila od mnogih Portugalaca koje sam upoznao. Neki su prepričavali i sećanja svojih roditelja na taj datum, pa čak i njihovo učešće u Revoluciji. Svakako mi je bilo zanimljivo da sve to slušam, da o tome diskutujem i pravim poređenja sa nekim događajima koje sam osetio na sopstvenoj koži, živeći burnu savremenu istoriju sopstvene zemlje (9. mart, studentski protesti 96/97, 5. oktobar). Nešto sam imao prilike i da pročitam o 25. aprilu 1974, a pogledao sam više puta i film Aprilski kapetani, koji mi se veoma dojmio (inače mi se uvek dopadnu portugalski filmovi, iako za portugalsku kinematografiju neretko kažu da nije ništa posebno). Za mene lično, Revolucija karanfila je jedna važna realija portugalske kulture i civilizacije, preko koje sam ja upravo i počeo ozbiljnije da se sa njima upoznajem. Za mene je to i uspomena na vreme kada sam tek počinjao da dolazim u živi dodir sa jednom drugom luzofonom civilizacijom, portugalskom; nakon što sam onu brazilsku već bio odlično upoznao, susret sa portugalskom, a potom i sa civilizacijom i kulturom luzofone Afrike, otvorio mi je neke nove vidike i podstakao me je na nova istraživanja i saznanja. I na kraju, za mene je to i podsećanje na vreme kada su kulturne aktivnosti posvećene luzofoniji u Beogradu bile življe, maštovitije i češće. Iskreno se nadam da će se sve to na neki način obnoviti, produbiti i proširiti.

[photo credits: en.wikipedia.org]

Izvori:

1. https://www.dw.com/pt-br/1974-revolu%C3%A7%C3%A3o-dos-cravos-em-portugal/a-505506

Ovaj tekst je dostupan i u prevodu na srpski Tamare Nikolić, na blogu Diz que diz:

https://dizquediz.wordpress.com/2017/04/25/revolucija-karanfila/?fbclid=IwAR0C7cOTQyRawmX__XFM4WzImf47Po06y2HTSsfLOyZYw9Lnn43-KifheH4

2. https://en.wikipedia.org/wiki/Carnation_Revolution

3. https://www.historiadomundo.com.br/idade-contemporanea/revolucao-dos-cravos.htm

4. M. Dumoulin, G. Fernandes, R. Louro. (produtores), & Medeiros, M. de (diretora). (2000). Capitães de Abril [filme]. Portugal.

GLAGOL "FICAR" U PORTUGALSKOM JEZIKU

Glagol ficar jedan je od značenjski najsloženijih glagola u portugalskom jeziku. Pored te izrazite polisemije, jedna od njegovih glavnih karakteristika je i to što je frazeološki veoma produktivan. To znači da ulazi u sastav brojnih frazeologizama – ustaljenih izraza u portugalskom. Ficar je i jedan od najfrekventnijih portugalskih glagola – prema istraživanju Brazilske književne akademije, nalazi se među petnaest najučestalijih.

Glagola ficar nema u široj upotrebi u većini romanskih jezika. Pored portugalskog, on postoji još i u galisijskom i katalonskom. Teoretski posmatrano, postoji i u španskom, ali se u savremenom jeziku ne koristi. Prema tome, kada je u pitanju ovladavanje značenjima glagola ficar, oni koji uče portugalski kao strani jezik u većini slučajeva ne mogu da računaju na pozitivan transfer iz većine drugih romanskih jezika.

Osnovna pojmovna struktura ovog glagola u vezi je sa zauzimanjem nekog mesta u prostoru, zadržavanjem na tom mestu, vezivanjem za njega, ali i sa promenom mesta, prelaskom sa jednog mesta na drugo. Raznim kognitivnim mehanizmima od tih osnovnih značenja dobijaju se prenesena, ona koja nisu u vezi sa prostorom, nego sa brojnim apstraktnim pojmovnim domenima, kao što su vreme, razna stanja, rezultativnost, obaveza i dr.

Za valjano razumevanje portugalskog jezika i za kvalitetnu produkciju na njemu važno je znati sva značenja odnosno upotrebe ovog veoma produktivnog glagola. U ovom postu ćemo se upoznati sa njima. Primeri će biti uglavnom iz brazilske varijante portugalskog, ali se oni mogu upotrebiti i u evropskoj, ako se u njima brazilske morfosintaksičke i leksičke odlike zamene odgovarajućim evropskim.

ZNAČENJA I UPOTREBE GLAGOLA FICAR

1. Nalaziti se. Obično se odnosi na stalno ili fiksirano nalaženje na nekom mestu. Koristi se uz geografske pojmove, objekte, delove objekata i dr.:

Londres fica na Inglaterra – London se nalazi u Engleskoj.

O Banco Nacional fica no centro da cidade – Narodna banka se nalazi u centru grada.

Onde fica o banheiro? – Gde se nalazi toalet?

2. Zadržati se na nekom određenom mestu, ostati:

Você pode ir, mas eu vou ficar aqui – Ti možeš ići, ali ja ću ostati ovde.

Quanto tempo ele vai ficar em Belo Horizonte? – Koliko će on ostati u Belo Orizonteu?

Često se glagol ficar u ovom značenju koristi i za izražavanje društva:

Fica comigo, por favor, não quero estar sozinha – Ostani sa mnom, molim te, neću da budem sama.

Meu irmão ficou com o tio Cássio na fazenda – Moj brat je ostao sa čika Kasiom na farmi.

3. (Pre)ostati; kada od više entiteta (pre)ostanu samo neki:

Quando todos forem embora, vamos ficar só nós duas – Kada svi odu, ostaćemo samo nas dve.

Depois do furacão, só ficaram cinco casas de pé – Posle uragana preostalo je samo pet neporušenih kuća.

4. Biti smešten, odsesti:

Onde você vai ficar em São Paulo? – Gde ćeš odsesti u Sao Paulu?

Vou ficar em um hotel perto da Avenida Paulista – Odsešću u jednom hotelu blizu Avenije Paulista.

5. Dospevanje na neko mesto, bilo doslovno, bilo figurativno:

Mudei de sala na empresa, fiquei na sala do Milton – Promenio sam kancelariju u firmi, prešao sam u Miltonovu kancelariju.

O nosso time ficou em segundo lugar no campeonato estadual – Naš tim je zauzeo drugo mesto na državnom prvenstvu.

6. Prelazak iz jednog stanja u drugo, dospevanje u neko stanje:

O paciente ficou bem melhor depois da terapia – Pacijentu je veoma bolje posle terapije.

Fiquei molhado, não levei guarda-chuva – Mokar sam, nisam poneo kišobran.

Quando ele souber da perda, vai ficar louco – Kad sazna za gubitak, poludeće.

Srodno ovom značenju je i poprimanje nekih osobina:

O bolo ficou doce demais e pouco cremoso – Torta je ispala previše slatka i nedovoljno kremasta.

Quando você sorri assim, você fica linda – Kada se tako smeješ, prelepa si.

Takođe povezana sa ovim značenjem jeste i upotreba glagola ficar za označavanje dospevanja organizma u stanje koje zahteva zadovoljenje fizioloških potreba ili za doživljavanje nekih čulnih oseta ili emocija:

ficar com fome – ogladneti

ficar com sede – ožedneti

ficar com medo – uplašiti se

ficar com raiva – razbesneti se

ficar com sono – prispavati se kome

ficar com frio – postati kome hladno

ficar triste – rastužiti se

ficar feliz – postati srećan

i sl.

Vidimo da u ovoj upotrebi glagol ficar može ići uz pridev, ali češće ide uz imenicu sa kojom se povezuje predlogom com, baš kao što je to slučaj i sa glagolom estar kada označava iste ove pojmove, ali kao trenutno stanje, a ne dospevanje u to stanje (uporedi estar com fome – biti gladan sa ficar com fome – ogladneti). Naš jezik razliku između bivanja u nekom stanju i dospevanju u to stanje često rešava prefiksima koji se dodaju glagolima (Ogladneti, RAZbesneti se), dok u portugalskom jeziku dobar deo tih funkcija obavlja upravo glagol ficar.

7. Slagati se ili ne slagati se sa nečim, ići dobro ili loše uz nešto, uklapati se (obično se odnosi na odeću). Najčešće sa prilozima bem, mal, ótimo i sl.:

Esta saia fica bem em você – Ova suknja ti dobro stoji.

As cortinas amarelas ficaram muito bem no quarto do bebê – Žute zavese su se veoma dobro uklopile u sobu za bebu.

8. Doći u posed nečega, preuzeti ili zadržati nešto:

Garçom, fique com o troco! – Konobar, zadrži kusur!

Lucas ficou com os brinquedos de Arnaldo – Lukas je preuzeo Arnaldove igračke.

Aquele ladrão ficou com todos os objetos da senhora – Sve Vaše stvari su završile kod onog lopova.

9. Zakazati ili odložiti neki događaj:

Nossa festa de casamento ficou para 25 de abril – Naša svadba je zakazana za 25 april.

O chefe não veio hoje. A reunião vai ficar para a próxima segunda – Šef danas nije došao. Sastanak se odlaže za sledeći ponedeljak.

10. Biti sa nekim u neobaveznom kratkotrajnom emotivnom odnosu, najčešće samo radi seksa, zabavljati se sa nekim bez obaveza:

Ele ficou com a Roberta na festa de formatura – Bio je sa Robertom za apsolventsko veče.

Ela fala que não quer namorar com ele, só ficar – Ona kaže da neće da bude sa njim u vezi, već samo da se sastaje bez obaveza.

11. Koštati, dostići određenu sumu ili kvantitativnu vrednost.

A reforma da casa ficou em mil reais – Renoviranje kuće je koštalo hiljadu reala.

Ficou por quanto o conserto do carro? – Koliko je koštala popravka kola?

A inflação do ano passado ficou acima do esperado – Prošlogodišnja inflacija je bila viša od očekivane.

U ovoj upotrebi glagol ficar ponekad ide sa predlogom em, a ponekad i sa por. Sa em se uglavnom izražava precizna suma, a sa por aproksimativna.

[image credits: Transparent Language Blogs]

NEKI IZRAZI SA GLAGOLOM FICAR

U nastavku ćemo dati značenje nekih čestih izraza sa glagolom ficar, kao i primere upotrebe tih izraza.

1. FICAR DE

Preuzeti neku obavezu, obavezati se na nešto. Uglavnom se može prevesti na naš jezik glagolom trebati:

Fiquei de ligar para ele depois do trabalho – Treba da ga pozovem posle posla.

Ele tinha ficado de me pagar hoje, mas não cumpriu o que prometeu – Trebalo je da mi plati danas, ali nije ispunio što je obećao.

2. FICAR DE BEM/MAL

Biti u dobrim odnosno lošim odnosima, slagati se dobro odnosno loše:

Por incrível que pareça, nós ficamos de bem depois do divórcio – Koliko god delovalo neverovatno, mi se dobro slažemo posle razvoda.

Ele ficou de mal comigo porque não cumpri a promessa – On sa mnom više nije u dobrim odnosima, jer nisam ispunio obećanje.

3. FICAR DE FORA (DE)

Biti isključen iz nečega, ne ući u nešto:

Não fique de fora da nossa competição, inscreva-se! – Ne propusti učešće u našem takmičenju, prijavi se!

Roberto ficou de fora da classificação – Roberto nije ušao u klasifikaciju.

4. FICAR PARA TITIO/TITIA

Ostati neoženjen (neženja)/neudata, pomalo pežorativno (poput našeg usedelica):

Jorge tem 40 anos e ainda não se casou!? Vai ficar pra titio! – Žorže ima 40 godina i još se nije oženio!? Ostaće neženja!

5. FICAR POR DENTRO DE

Biti u toku sa nečim, biti dobro upućen u nešto:

Curta nossa página no Facebook e fique por dentro de todas as novidades – Lajkuj našu stranicu na Fejsbuku i budi u toku sa svim novostima.

6. FICAR POR ISSO MESMO

Ne snositi posledice, završiti se bez posledica. Možemo često prevesti na naš jezik izrazom ostati/završiti se na tome:

O aluno desrespeitou o professor e ficou por isso mesmo – Učenik se prema profesoru poneo s nepoštovanjem i na tome se završilo.

7. FICAR PARA TRÁS

Ostati iza nekoga/nečega, često u prenesenom smislu, tj. u vremenskom značenju (ostati u prošlosti) ili u smislu nekog kvaliteta, uspeha (zaostati) i sl.:

A minha tristeza ficou para trás, superei a crise emocional – Tuga je iza mene, prevazišao sam emotivnu krizu.

Quem não estuda fica para trás – Ko ne uči, zaostaje.

8. FICAR A VER NAVIOS

Ne dobiti ono što se očekivalo ili doživeti neki gubitak. Može se prevesti našim frazeologizmom ostati kratkih rukava:

Ele disse que iria me emprestar o dinheiro, mas o salário dele atrasou e eu fiquei a ver navios – Rekao je da će mi pozajmiti novac, ali plata mu je zakasnila, pa sam ostao kratkih rukava.

9. FICAR À VONTADE

Biti slobodan uraditi nešto, osećati se slobodno, lagodno, opušteno:

Se tiver alguma dúvida, fique à vontade de me escrever – Ako imaš neku nedoumicu, budi slobodan da mi pišeš.

Gostou do bolo? Fique à vontade, pegue mais um pedaço! – Dopala ti se torta? Uzmi još jedno parče, slobodno!

10. FICAR UMA FERRA

Veoma se razbesneti:

Meu pai ficou uma ferra quando viu a minha tatuagem – Moj otac se strašno razbesneo kad je video moju tetovažu.

11. FICAR DE BOCA ABERTA

Veoma se iznenaditi nečim:

Fiquei de boca aberta quando vi aquela praia linda – Baš sam se iznenadio kad sam video onu prelepu plažu.

12. FICAR DE QUEIXO CAÍDO

Frazeologizam sličan prethodnom, ali označava veći intenzitet iznenađenja. I u našem jeziku postoji sličan kolokvijalan izraz – pasti kome vilica:

Ficamos de queixo caído quando soubemos que o dono da padaria era um assassino – Pala nam je vilica kad smo saznali da je vlasnik pekare ubica.

13. FICAR SABENDO

Saznati:

Hoje fiquei sabendo que não vai ter festa de aniversário da empresa – Danas sam saznao da neće biti proslave za godišnjicu firme.

14. FICAR FRIO

Ne brinuti, ne uzbuđivati se, biti opušten, smiriti se, opustiti se. I u našem žargonu postoji glagol istog značenja, uglavnom upotrebljen u imperativu – oladi. Međutim, taj naš glagol može biti upotrebljen i pežorativno ili makar u konfrontaciji sa sagovornikom, dok izraz ficar frio iz portugalskog ne mora imati takvih konotacija:

Fique frio, Leo! Vamos resolver tudo – Smiri se, Leo! Sve ćemo rešiti.

15. FICAR FEIO

Pogoršati se, dospeti u lošu situaciju. Obično se koristi sa imenicom coisa. Ovom frazeologizmu odgovaraju neki naši kolokvijalni izrazi poput biće belaja, biće „veselo“, biće povuci-potegni i sl.:

Não temos mais dinheiro para continuar pagando o aluguel, a coisa vai ficar feia – Nemamo više para da nastavimo da plaćamo stanarinu, biće veselo.

[image credits: Eng News 24h]

Izvori i literatura:

Prilikom pisanja ovog posta najviše je korišćen članak na sledećem linku:

https://www.portuguesdobrasil.com.br/expressoes-verbo-ficar-portugues/

Iz njegu su preuzeti mnogi primeri koje smo ovde naveli, bilo u celini, bilo delimično, uz prepravljanja. Tipologiju značenja i upotrebe glagola ficar organizovali smo nešto drugačije nego u tekstu sa navedenog linka, budući da smatramo da se mnoga značenja koja su u njemu data kao odeljena zapravo preklapaju.

Poslužili smo se i sledećom literaturom:

https://en.wiktionary.org/wiki/ficar

Rebelo, I., & P. Osório. (2007). Contribuições para uma descrição semântica do verbo “ficar”: o que os manuais de Português Língua Estrangeira (PLE) não dizem. DOMÍNIOS DE LING@GEM, 1(1), 1-20.

Ribeiro Palomanes, R. M. (2004). A expansão de sentidos do verbo ficar e os mecanismos responsáveis pela organização cognitiva de suas significações. Revista Eletrônica do Instituto de Humanidades, 2(8), s.p.